25/4/2016

Henk van Os: van kunst naar cultuur.

AuteurGRASMAN E.
UitgeverijHouten (Terra)
Jaar2016
Prijs (EUR)29.99
BesprekingHenk van Os behoort tot Nederlands bekendste kunsthistorici, een beetje te vergelijken met onze Jan Hoet (maar die was in eerste instantie conservator en curator). Hij is zijn carrière begonnen als een expert in de middeleeuwse kunst, maar hij is geëvolueerd naar de modernen. Net zoals hij geëvolueerd van een louter technische kunstkennis, naar een cultuurhistoricus van de kunst. In dat opzicht dekt de titel perfect de evolutie van van Os. Gelukkig is het boek meer dan louter een biografie. In dat opzicht steken we nog heel wat op van het wetenschappelijk werk van van Os. Eigenaardig genoeg eindigt het boek niet met een bibliografie van zijn oeuvre. Ik was vooral gefascineerd door het laatste hoofdstuk met de prachtige titel ‘Om U te zien’. Religieuze kunst functioneert als een rode draad doorheen zijn professionele en privéleven. In dit hoofdstuk komen we bijvoorbeeld alles te weten over zijn belangrijke tentoonstelling ‘De weg naar de hemel’ over relieken. Tot op heden is het een standaardwerk in het Nederlands omrent relikwieën. Daar kunst en cultuur het centrale thema vormen, is het boek uiteraard mooi geïllustreerd met doorgaans minder bekende kunstwerken die van Os aan de oppervlakte heeft gebracht. (JG)

De draad van Penelope. Europa tussen ironie en waarheid.

AuteurVANHEESWIJCK G.
UitgeverijAntwerpen (Polis)
Jaar2016
Prijs (EUR)22.5
BesprekingGuido Vanheeswijck behoort samen met Herman De Dijn tot de boeiendste filosofen in Vlaanderen op dit ogenblik. Dat heeft vooral te maken met hun gevoel voor nuancering. Reeds langer wordt Vanheeswijck gefascineerd door humor en hij heeft er dan ook al wel het een en ander over gepubliceerd, maar nog nooit zo omstandig als nu. In dit boek ontwikkelt hij de idee om de socratische vraag in ere te herstellen. Het is het beste middel tegen cynisme en fundamentalisme. De socratische methode komt geregeld aan bod in het westen, vooral wanneer het is een dogmatische slaap is gewenteld. Vanheeswijck haalt ze allemaal naar boven: Erasmus, Cervantes, More, Kundera en zoveel meer. Het boek brengt de enorme belezenheid en capaciteit voor synthese van de auteur aan de oppervlakte. Nooit laat hij het na om de band met nu te leggen en dat maakt het boek bijzonder actueel. Voortdurend refereert de filosoof aan het Europees project en zijn droom daarmee. Het boek is een uiterst boeiende intellectuele uitdaging voor de waarheidzoeker. (ES)

Een duister voorgevoel. Reizen naar Jheronimus Bosch.

AuteurNOOTEBOOM C.
UitgeverijAmsterdam/Antwerpen (De bezige bij)
Jaar2016
Prijs (EUR)29.9
Bespreking2016 is het Boschjaar, dat heeft iedereen geweten. Er verschijnt een myriade aan boeken over Bosch. Daar is kaf en koren bij. En … iets dat daar tussen in valt, zoals dit boekje van Nooteboom. Ik zou niet durven zeggen dat dit Nootebooms bestseller is. Cees Nooteboom is meegereisd in het gezelschap van de Boschexperten die aan de basis liggen van de expo in Den Bosch. Hij reisde mee naar de zeven steden waar zich schilderijen van de oude meester bevinden en in dit boek noteert hij zijn bevindingen. Het gaat dus om een hoogst individuele beleving van de werken van Bosch, verre van een wetenschappelijke interpretatie. Maar zelfs als individueel document, kan het me maar matig boeien. Op één punt ben ik wel geschrokkken: ‘De kruisdraging’ van Gent voelde voor Nooteboom helemaal niet Boschiaans aan, nog vóór het Bosch Research and Conservation Project dat verdict ook velde. Het dient gezegd: het boekje is ongelooflijk mooi uitegegeven, maar is voor liefhebbers van Nooteboom meer een aanwinst dan voor liefhebbers van Bosch. (ES)

Dramatiek in Bachs Mattheus Passion.

AuteurOUWENEEL W.J.
UitgeverijKampen (Kok)
Jaar2016
Prijs (EUR)12.99
BesprekingDe Mattheuspassie van Bach is ongetwijfeld het belangrijkste meesterwerk van de klassiek. De diepgang van de muziek (veeleer dan van de tekst) is ongekend. De kwaliteit van het werk is over de volle tweeënhalf uur onovertroffen. Gelovigen en ongelovigen worden ontroerd. Voor gelovigen is er natuurlijk de meerwaarde van het verhaal. Auteur Ouweneel focust in dit boek niet op de muziek, maar op de teksten. Hij volgt de evangelieteksten, maar ook de koralen en alles wat Picander eraan toegevoegd heeft. Ouweneel heeft een goed oordeel over het geheel: net zoals Bach zelf, is hij niet geheel overtuigd van de kwaliteit van de teksten van Picander: vaak gezwollen en barok, maar hier en daar toch een mooie geloofsgetuigenis. Het interessante aan het boekje blijft de studie van het geheel van teksten van de passie. Ouweneel besluit zijn werk met een integrale vertaling. Dat is toch niet oninteressant, want in vele uitvoeringen zijn de recitatieve doorgaans goed verstaan- en vertaalbaar, maar de koralen zijn dikwijls moeilijker. (VD)

IJzeren koninkrijk. Opkomst en ondergang van Pruisen (1600-1947).

AuteurCLARK C.
UitgeverijAmsterdam/Antwerpen (De bezige bij)
Jaar2016
Prijs (EUR)59.9
BesprekingPruisen is altijd een beetje tussen de plooien van de geschiedschrijving gevallen. We hebben het vooral over Spanje, Engeland, Frankrijk, eventueel Oostenrijk-Hongarije en Duitsland. Maar aan de oorsprong van Duitsland ligt wel degelijk Pruisen, met in hert daarvan Berlijn. Als er al over Pruisen gesproken wordt, is het in militaire termen. Op de cover van het boek staat … een pinhelm .Het is onloochenbaar dat dit militaire aspect cruciaal is om het verleden van Pruisen te kennen, maat Clark toont gelukkig aan dat het rijk van de Hohenzollern heel wat meer te bieden heeft. Zo is er het verrassende hoofdstuk over de invloed van het protestantisme. De opgang van Pruisen in Duitsland is van doorslaggevende betekenis geweest voor Duitsland (Eerste en Tweede Wereldoorlog). Tussendoor maken we uitgebreid kennis met figuren als Voltaire (naar Pruisen gevlucht), Blücher, Bismarck en Hindenburg. Het is jammer dat Clark zich volledig focust op de politieke en militaire geschiedenis van het ijzeren koninkrijk. We krijgen geheel geen inkijk in het artistieke en amper in het intellectuele (hoofdstuk 8) leven. Hij besteedt wel heel wat aandacht aan de religieuze geschiedenis, want Pruisen wordt gekenmerkt door talrijke geloofsconflicten. Wellicht is dit tonogtoe de meest uitvoerige studie over Pruisen. Hij zal wel een tijdje een referentiepunt blijven. (SG)

Altruïsme. De kracht van compassie.

AuteurRICARD M.
UitgeverijUtrecht (Ten Have)
Jaar2016
Prijs (EUR)29.99
BesprekingDe Fransen blinken nog steeds uit in omvangrijke filosofische werken, getuige onderhavige studie over het belang van altruïsme. Geen overbodige luxe in een tijdperk dat gedomineerd door het neo-liberale individu! Dat individualisme ligt aan de basis van talrijke malaises in onze cultuur, niet in het minst de ecologische crisis.De auteur citeert Ghandi: “De aarde geeft genoeg om aan de behoeften van ons allemaal te voldoen, maar niet genoeg om ieders hebzucht te stillen.” Volgens de tot het boeddhisme bekeerde dokter Ricard kan altruïsme dat tij keren. Hij baseert zich daarvoor niet louter op een boeddhistische verklaringsgrond, maar ook op een filosofische en psychologische. Het zwakkere punt van het boek is dat hij er ook de neurowetenschappen voor bijhaalt. Dat lijkt me wat modieus en zou wel eens snel onderuitgehaald kunnen worden. Ricard is enorm belezen en volgt de actualiteit heel kort op de voet. Hij citeert niet alleen tientallen auteurs, maar ook talloze recente onderzoeken van talrijke onderzoekscentra. Hij probeert te laten zien dat er alternatieven zijn voor het huidige systeem, zelfs binnen de grenzen van de economie. Niet alles hoeft verlaten te worden. Een hoopvol manifest tegen het geïnstitutionaliseerd egoïsme. Niet enkel een opsomming van honderden problemen, maar ook de aanbieding van een alternatief! (JG)

Novum Organum.

AuteurBACON F.
UitgeverijAmsterdam (Boom)
Jaar2016
Prijs (EUR)39.9
BesprekingEr is geen enkele studie over de Moderniteit die het Novum Organum van Francis Bacon (1561-1626) onvermeld laat. Het beroemdste adagium uit dat boek luidt ‘Kennis is macht’, maar verder reikt onze kennis doorgaans niet. In zijn Novum Organum ontwikkelt de Engelse filosoof een nieuwe methode om aan wetenschap te doen. En geloof of het of niet, maar dat is nog steeds de methode die we vandaag gebruiken! Bacon breekt definitief met de middeleeuwse (aristotelische) manier van denken en introduceert iets nieuws: de rationele studie van de natuur door observatie en experimenten. De ondertitel van het werk luidt dan ook ‘Juiste aanwijzingen voor de interpretatie van de natuur’. De hoofdtitel kan het best vertaald worden als ‘De nieuwe methode’. We kennen die methode als de empirische methode, die zo doorslaggevend zal zijn voor de Engelse filosofie. Geen enkele uitgeverij buiten Boom zou er ooit opgekomen zijn om een magnum opus als dit in vertaling uit te geven. Zoals gebruikelijk bij deze uitgeverij, is de editie uitmuntend. De lezer wordt onmiddellijk geconfronteerd met de meeslepende stijl van Bacon, die de lezer echt bij de hand neemt. Experten leiden het boek uit met een korte introductie tot leven en werken van Francis Bacon (Elizabethaans Engeland). Het boek is een absolute must voor elke geïnteresseerde. (HG)

Geduld met God. Twijfel als brug tussen geloven en niet-geloven.

AuteurHALIK T.
UitgeverijKampenhout (Pelckmans)
Jaar2016
Prijs (EUR)19.5
BesprekingNiet onbelangrijk: Tsejchië en Estland behoren tot de meest geseculariseerde landen ter wereld. Halik is een Tsjechische priester, adviseur van president Havel en professor filosofie en sociologie aan de Karelsuniversiteit van Praag. Een boek moet al echt goed zijn, wil het uit het Tsjechisch vertaald worden en dat is meteen ook het geval. Volgens Halik is Europa vergeven van Zacheüssen (de tollenaar die in de boom kroop om Jezus te zien). Er zijn talloze mensen die nieuwsgierig zijn naar het geloof, maar die niet over de brug durven komen en die in een boom kruipen. Door dat beeld kan Halik heel dicht bij agnosten en atheïsten komen. Hij stelt zich uitnodigend op, maar ook niet meer dan dat. Hij wil de nieuwsgierigheid bij de ander aanwakkeren. Het boek is meer dan een eigentijdse apologetiek. Halik getuigt persoonlijk over zijn bevindingen en avonturen en dat maakt het boek zo energiek en vlot leesbaar. Halik neemt de lezer mee op een boeiend avontuur, nooit ontmoedigend, ook al is hij niet blind voor de geloofscrisis. Hij ziet overal tekenen van hoop en nieuw leven. De twijfel kan een brug slaan tussen gelovigen en andersdenkenden en is net geen gevaar voor het geloof! (HG)

Het leven van Vincent van Gogh. Tragiek en triomf van een niet-begrepen, maar van scheppingsdrang bezeten kunstenaar.

AuteurSTONE I.
UitgeverijUithoorn (Karakter Uitgevers)
Jaar2016
Prijs (EUR)15
BesprekingVoor de religie zijn er weinig boeiender kunstenaars dan Vincent van Gogh. Zijn eigenlijke religieus oeuvre is eerder beperkt, maar uit zijn brieven blijkt dat zelfs zijn seculier werk zindert van religiositeit. Nochtans komt dat nooit tot uiting in zijn biografieën, ook niet in die van de Amerikaanse biograaf Irving Stone die zijn biografie publiceerde in 1934 en die nog steeds als een maatgevende roman wordt beschouwd. Stone schreef inderdaad geen droge, wetenschappelijke biografie, maar een roman om dieper tot het wezen van de kunstenaar te kunnen doordringen. Dat is zeker gelukt op artistiek gebied, maar hij blijft ondermaats in de volle religieuze interpretatie. En van Gogh is geheel onbegrijpelijk zonder die religieuze factor. Zijn brieven zinderen van spiritualiteit. Stone schrijft wel meeslepend en dat is meteen zijn grootste verdienste. Het is te vergelijken met de biografische roman van Timmermans over Bruegel. Om de ziel van de kunstenaar te doorgronden, moet je dat lezen, en geen wetenschappelijke biografie. (ES)

Europa. Een geschiedenis van grensnaties.

AuteurBOEHME O.
UitgeverijAntwerpen (Polis)
Jaar2016
Prijs (EUR)29.95
BesprekingBoehme is een speciale auteur. Hij schrijft eigenlijk geschiedenis in functie van het heden. Om dat heden beter te doorgronden. Boehme vertrekt vanuit de geschiedenis van kleine landen die tegelijkertijd heuse kruispunten zijn voor grote naties, maar ook voor de Europese geschiedenis: België, Luxemburg, Nederland, Zwitserland … Hun betekenis overstijgt dat van een landje met grenzen. Het zijn echte grensnaties tussen andere, grotere naties. Ze zijn de naad van Europa en liggen er zelfs mee van aan de basis. Ze hebben altijd haaks gestaan op de Europese ontwikkelingen sedert 1648.Ze proberen schakels te vormen tussen de grote, zich bevestigende naties. Ze bemiddelen. Boehme schrijft ongelooflijk goed en legt talloze verbanden met onze eigen tijd. (EN)

Shakespeare’s rusteloze wereld. Een verrassende geschiedenis in twintig voorwerpen.

AuteurMACGREGOR N.
UitgeverijAmsterdam (Hollands Diep)
Jaar2016
Prijs (EUR)24.99
BesprekingHet is tegenwoordig erg populair: een geschiedenis aan de hand van 20 personen of van 20 data of van 20 voorwerpen. Het is een eigentijdse manier om aan geschiedschrijving te doen. Gelukkig is de auteur van dergelijke boeken niet altijd een veelschrijver zoals in dit geval. MacGregor weet wel degelijk waarover hij schrijft. Hij is jarenlang directeur van de National Gallery en het British Museum geweest. Hij gebruikt daadwerkelijk 20 voorwerpen om Shakespeare en zijn tijd op te roepen. Bijvoorbeeld een vork om uit te wijden over alle gewoontes van mensen die naar een theatervoorstelling gingen. Of een magische spiegel om over bijgeloof en magie te spreken. Een muts om te spreken over het leven van de gewone man in Elisabethaans Engeland. En tussendoor alle mogelijke verwijzingen naar het leven en het werk van Shakespeare. Vooral naar de werken, want over het leven is maar weinig met zekerheid gekend. Het boek is prachtig geïllustreerd en leest als een trein. (KG)

Stijn Streuvels. Een kritische en biografische synthese.

AuteurBREËS T.
UitgeverijTielt (Lannoo Campus)
Jaar2016
Prijs (EUR)49.99
BesprekingVan het Vlaamse triumviraat Streuvels-Timmermans-Claes is Streuvels is de eerste zonder meer degene met de meeste internationale uitstraling. Hij overstijgt het meest het label heimatschrijver. Zozeer zelfs dat hij eigenlijk ten onrechte zo gezien wordt. Het is dan ook terecht dat er een biografie van dit kaliber aan hem wordt gewijd. Enkele aspecten zijn nog nooit uitvoerig aan bod gekomen (zoals de erotiek in zijn werken), andere zijn haast uitgemolken (Streuvels en de Duitsers). Deze verbluffende biografie is de vrucht van 20 jaar studie op Streuvels en veel persoonlijke contacten. Daarnaast kon de auteur bogen op veel nog onbekend archiefmateriaal. De biografie is wel bijzonder uitgebreid (bijna 1000 bladzijden) maar dat komt doordat de auteur ook ingaat op de biografieën van Streuvels en de receptie van zijn werken. Uiteraard neemt zijn relatie met de Duitsers veel ruimte in beslag. Het schijnt niet zoveel om het lijf gehad te hebben. Het bijzonderste hoofdstuk vind ik het laatste: het behandelt de levensopvattingen van Streuvels: een vorm van religie zonder God. Misschien een beetje zoals Beethoven? Toon Breës heeft alles uitgeput: alle werken, alle archieven, alle artikels, alle biografieën … Een definitieve biografie is dit niet (dat is geen enkele), maar het dient gezegd dat het aardig in de buurt komt!

Licht in het duister. Het leven van Dietrich Bonhoeffer.

AuteurMARSH C.
UitgeverijKampen (Kok)
Jaar2016
Prijs (EUR)34.99
BesprekingHet leven van Bonhoeffer kan geregeld herschreven worden omdat er steeds nieuwe archieven opduiken. Zo heeft biograaf Marsh ook een beroep kunnen doen op voorheen ontoegankelijk materiaal. Marsh is Amerikaan, wat zich vertaalt in extra aandacht voor de periode dat Bonhoeffer daar vertoefde. Dat is het meest vernieuwende deel van het hele boek. In de Verenigde Staten maakt hij de ontwikkeling door van theologiestudent naar bevlogen Godzoeker die inziet dat zijn roeping toch in Duitsland ligt. Onder de indruk van de discriminatie van de zwarten in Amerika, kan hij in Duitsland niet zwijgen over de discriminatie van de joden. Hij zal dat protest met de dood bekopen. Voor zijn executie zou hij intens op zijn knieën gebeden hebben tot God. Daarna trad hij moedig naar het schavot, aldus een getuigenis van zijn beul. Maar er is een ander getuigenis opgedoken dat spreekt over een langzame, gruwelijke dood! Marsh volgt chronologisch het leven van Bonhoeffer en ligt niet wakker van zijn werken. Het leven staat centraal in deze magistrale biografie, de beste van dit ogenblik. Het boek is een aanrader voor wie bezig is met Bonhoeffer. (HG)

Onze wereld in wording. Beschouwingen bij de bijbelse scheppingsverhalen.

AuteurAUGUSTINUS A.
UitgeverijBudel (Damon)
Jaar2016
Prijs (EUR)29.9
BesprekingHet is een mirakel dat bij Damon vertalingen op topniveau uit de werken van Augustinus blijven verschijnen. Erg populair is Augustinus niet, maar hij blijft wel een van de allerbelangrijkste theologen van het Westen. Bovendien gaat het niet altijd om de hoofdwerken van de kerkvader, maar ook om kleinere traktaten. Vijf keer heeft Augustinus de openingsverzen van Genesis becommentarieerd. De twee eerste traktaten zijn nu vertaald. Net zoals nu, levert het scheppingsverhaal voer voor interpretatie. Het zal wel niet verbazen dat dit de eerste Nederlandse vertaling is. De vertaling geeft perfect weer dat Augustinus niet zomaar schrijft. Ook nu zit hij verwikkeld in een strijd met manicheeërs. Dit is de periode dat het katholieke christendom geleidelijk aan de overwinnaar wordt van andere strekkingen in het christendom en dus de mainstream wordt. Heel wat exegese van Augustinus is momenteel achterhaald. Het blijkt toch dat Augustinus Genesis hoofdzakelijk moreel leest. Overal trekt hij lessen voor de eigentijdse lezer. Dat komt nu oneigentijds over, maar het is dan ook een tijdsdocument. De uitgave wordt voortreffelijk ingeleid. Het is een modeluitgave. (JG)

Shakespeare. Auteur voor alle seizoenen.

AuteurDE VOS E.A. J.
UitgeverijTielt (Lannoo)
Jaar2016
Prijs (EUR)24.99
BesprekingEr is maar één auteur waarvan gezegd wordt dat de slechte passages wel niet door hem, maar door iemand anders geschreven zijn. Zo hoog is de achting voor de grootste literator van Engeland (en omstreken?). 2016 is een jubileumjaar voor hem. Hij is 400 jaar dood. Geen enkele auteur wordt wereldwijd zo vaak opgevoerd als William. Enkele Vlaamse experten van het oeuvre van de Engelse bard buigen zich over zijn belangrijkste toneelstukken en vatten die samen. Tegelijkertijd verwerken ze er de biografie van Shakespeare in en besteden ze aandacht aan de meest ophefmakende Vlaamse toneelvoorstellingen van die werken. Dat laatste is vernieuwend. De samenvattingen van de toneelstukken zijn degelijk te noemen, want ze besteden voldoende aandacht aan de context. Daarnaast wordt gesproken over diverse betekenissen die aan sommige werken wordt gegeven. Het werk van Shakespeare lokt na 400 jaar nog altijd stevige debatten uit. Het boek bevat mooie afbeeldingen van de Vlaamse toneeluitvoeringen. (FD)

Een leven in brieven.

AuteurVAN GOGH V.
UitgeverijAmsterdam (Meulenhoff)
Jaar2016
Prijs (EUR)34.99
BesprekingHet zou me niet verbazen dat van Gogh de kunstenaar is de meeste brieven heeft nagelaten. Ze zijn alle wetenschappelijk uitgegeven bij het Mercatorfonds. De titel van het boek is letterlijk te nemen: we krijgen een biografie van van Gogh louter aan de hand van zijn brieven (of althans fragmenten). De collectie is samengesteld door van Goghexpert Jan Hulsker (1907-2002). Hulsker heeft meegewerkt aan de oeuvrecatalogus en aan de opbouw van het Van Gogh Museum. Dit boek verscheen voor de eerste keer in 1980 en is inmiddels aan de 15de druk toe. Inmiddels is er wel wat veranderd. Sommige woorden of uitdrukkingen vragen wel wat om verklaring en die worden in voetnoot gegeven achter elke brief. De biografie bevat geen enkele afbeelding en dat is jammer, want geregeld verwijzen de brieven naar werken. (EVS)

Bloemen. Een cultuurgeschiedenis.

AuteurBUCHMANN S.L.
UitgeverijAmsterdam/Antwerpen (Atlas Contact)
Jaar2016
Prijs (EUR)24.99
BesprekingFauna en flora vormen een onuitputtelijke bron voor de cultuurgeschiedenis en de kunstgeschiedenis. De Amerikaanse bioloog Buchmann heeft een heel boek gewijd de bloem. Het thema is een heel boek waard. Vanzelfsprekend begint hij met de biologische gegevens zoals voortplanting en oorsprong. Maar al snel gaat het naar de cultuur: de teelt en de verkoop. Vanzelfsprekend belanden we dan in het Holland van de 17de eeuw en de eerste ernstige beurscrash. Boeiender wordt het wanneer hij spreekt over de voedselconsumptie van bloemen. Het beste hoofdstuk behandelt de betekenis van bloemen in de mythologie, de kunst en de literatuur. Ik leer over de speciale bloemen in het vagevuur. Ten slotte is er nog de dimensie van de bloem in de geneeskunde (en de wetenschap in het algemeen). Vanzelfsprekend bevat het boek prachtige (doch wit-zwart)afbeeldingen. Let wel: het boek is eerder een verzameling van wetenswaardigheden dan een doorgedreven detailstudie . Desalniettemin is het een mooie inleiding tot het thema. (ES)

Schuberts Winterreise. Een meesterwerk ontleed.

AuteurBOSTRIDGE I.
UitgeverijAmsterdam (Hollands Diep)
Jaar2016
Prijs (EUR)
BesprekingIan Bostridge behoort tot de bekendste begeleiders van Schubertliederen in de hele wereld. Daarnaast is hij musicoloog en het is in die hoedanigheid dat hij onderhavig boek gepubliceerd heeft. De Winterreise is een keerpunt in het werk van Schubert. Reeds tijdens diens leven stootte het op verzet van zijn vrienden en kennissen. De Niet lang na de compositie zou Schubert overlijden. Het zijn slechts 24 liederen en toch slaagt Bostridge erin om er 500 pagina’s aan te wijden. De reden is dat elk lied uitgebreid gefileerd wordt. En gefileerd is het juiste woord. Het lied ‘De kraai’ bevat bijvoorbeeld een passage over wat kraaien precies zijn. Hetzelfde geldt voor de lindeboom in het gelijknamige lied. En in het lied ‘De Post’ worden de posterijen besproken! Bostridge zoekt naar alle cultuurhistorische betekenissen die de inhoud van elk lied oproept. Hij zoekt naar evenknieën uit de romantische literatuur om zo tot een juiste interpretatie van de betekenis van elk lied te komen. Naast die uitvoerige toelichtingen bevat het boekje ook nog eens tientallen illustraties uit de omgeving van de Schubert: voorwerpen, schilderijen, foto’s en dies meer. Het is een heel bijzonder en aanbevelenswaardig boekje geworden. Eigenlijk een absolute must voor de liefhebber van Schubert. (HG)

Het boek Genesis geïllustreerd.

AuteurNN.
UitgeverijKerkdriel (Librero)
Jaar2016
Prijs (EUR)9.95
BesprekingVoor een klein prijsje is een speciaal boekje verkrijgbaar: Genesis geïllustreerd. Het boekje ontvouwt letterlijk de hele Bijbeltekst, hoofdstuk per hoofdstuk. Bij elk hoofdstuk (of bij elke verhalencyclus) staat een illustratie uit de kunstgeschiedenis. Geen onbekende meesters, maar vaak bekende meesterwerken. Het boek biedt op die manier een aangename manier om Genesis nog eens door te nemen. Op het einde bevat het boek een register. (ES)

Ernest Claes. De biografie van een heer uit Zichem.

AuteurGOVAERTS B.
UitgeverijAmsterdam en Utrecht (Houtekiet)
Jaar2016
Prijs (EUR)49.99
BesprekingErnest Claes is al vaker het onderwerp geweest van een biografie. Helaas leest de auteur van de biografie dikwijls zijn eigen (ideaal)beeld in de biografie. Bij Govaerts heb ik helemaal niet dat gevoel. Integendeel zelfs. En het gaat nochtans over Claes: oubollig, collaborateur, heimatschrijvertje … Niets van dat alles. Govaerts portretteert de zeer complexe persoonlijkheid die Claes was. Ik heb voortdurend de indruk dat de schrijver een eerlijk, zo objectief mogelijk portret wil neerzetten. Claes wordt gezien als de man die twee wereldoorlogen en dito ideologische keuzes moest overleven. De heer uit Zichem wordt gekenschetst als dorpeling, student, soldaat en krijgsgevangene, flamingant, katholiek, ambtenaar, journalist, dagboekschrijver en … repressieslachtoffer. Govaerts is categoriek: Claes was juridisch géén collaborateur. Hij is een slachtoffer van de na-oorlogse verwarring tussen flamingant en Duitsgezind. Het deed hem dan ook bijzonder deugd dat koning Boudewijn hem uitnodigde in Laken en hem feliciteerde met zijn 70ste verjaardag. Govaerts schrijft heel vlot, links en rechts een beetje snerend soms en dat is jammer, want ik herhaal: ik heb de indruk dat we echt te maken met een ‘definitieve’ biografie. Met andere woorden: onontbeerlijk in elke Vlaams-literaire bibliotheek. (HG)

Judas. De verontrustende geschiedenis van de afvallige discipel.

AuteurSTANFORD P.
UitgeverijAmsterdam/Antwerpen (De bezige bij)
Jaar2016
Prijs (EUR)29.9
BesprekingJudas is een enigmatische figuur en dat een belangrijke reden. Jezus had een verrader nodig wilde gebeuren wat moest gebeuren volgens de Schrift. Betekent dit dan dat God hem alles influisterde? Zijn kus heeft hem zijn reputatie gekost. Een ‘judas’ blijft tot op de dag een lafhartige verrader. Stanford toont duidelijk aan dat de figuur van Judas veel rijker is. In de geschiedenis zijn er zelfs passages waarin hij als een slachtoffer wordt gezien! Eeuwenlang is hij voorwerp van theologische en artistieke bespiegelingen. Cruciaal zijn de middeleeuwen geweest: zij bepalen in grote mate hoe we tegenwoordig nog over Judas denken. Stanford is wel geen rasechte exegeet en af en toe is hij slachtoffer van Hineininterpretierung. Soms neemt hij obscure bronnen graag voor waar aan en dat is een brug te ver. Tussendoor vernemen we ook tal van details: wijn en andere zaken die naar Judas genoemd werden en dies meer. Muziek die op hem gecomponeerd is. Al bij al een verrassend boek. (EN)

Kierkegaard. Een biografie.

AuteurGARFF J.
UitgeverijUtrecht (Ten Have)
Jaar2016
Prijs (EUR)59.99
BesprekingOm en bij de 800 bladzijden telt de nieuwste biografie van Kierkegaard. Nooit eerder is de Deense filosoof (theoloog?) zo geportretteerd. Het is geen geheim dat Kierkegaards verleden een heel belangrijke rol heeft gespeeld in zijn denken, onder meer omtrent het schuldbewustzijn en de formalistische godsdienstbeleving. Garff, verbonden aan het Kierkegaard Research Centre, staat in een bevoorrechte positie om Kierkegaard te schetsen. Als geen ander is hij vertrouwd met het leven en het denken van Kierkegaard, maar ook met het Denemarken van het einde van de negentiende eeuw. Die drie terreinen vormen de hoofdbrok van deze omslachtige biografie. Kierkegaard wordt geportretteerd als de kerkbestormer die hij het grootste gedeelte van zijn leven was. Zijn vriendenkring was om die reden heel beperkt. Toen hij overleed, schreven sommigen dat het de hand van God was die de afvallige had gestopt! In de biografie leren we ook alles omtrent de vreemde namen waaronder Kierkegaard dikwijls schreef. We leren de volledige context van zijn geschriften kennen en leren ze plaatsen in de intellectuele context van die dagen. Het is in dat opzicht een heuse intellectuele biografie van een van de belangrijkste christelijke denkers van de negentiende eeuw. Het is een zegen dat de biografie van deze man in het Nederlands vertaald is. (EN)

Spinoza. Vijf wegen naar de vrijheid.

AuteurVAN BUUREN M.
UitgeverijAmsterdam (Ambo/Anthos)
Jaar2016
Prijs (EUR)19.99
BesprekingSpinoza is sowieso de bekendste en belangrijkste filosoof van Nederland. Maar zijn filosofie is niet eenvoudig. Integendeel zelfs. Ze is soms haast hermetisch en onder geleerden bestaat over een aantal punten geen eensgezindheid. Ook het hoofdwerk, de Ethica, is voer voor discussie. Van Buuren levert zijn eigen interpretatie van de Ethica en ik vind die best aanvaardbaar. Volgens de schrijver draait het in de Ethica om een vijftal centrale begrippen: streven naar zelfbeschikking, ontplooiing van macht, volgen van intuïties, samenwerken met anderen en streven naar vrijheid. Bevrijding van bevoogding en het streven om in overeenstemming te leven met zichzelf en met de wereld is de kern van het denken van de lenzenslijper. Op die manier wordt een mens echt gelukkig. Net nu wordt Spinoza’s denken opnieuw actueel. Voor Spinoza is genetische determinatie geen enkel obstakel voor een gelukkig leven, wel integendeel. In de marge van het boek is ook sprake van Spinoza’s God (of: Natuur). Het is voor mij volstrekt onduidelijk waarom nergens in het boek gerefereerd wordt aan het wetenschappelijk onderzoek van Herman De Dijn omtrent Spinoza. (SVS)

Franciscus van Assisi

AuteurMEERDERE AUTEURS
UitgeverijZwolle (WBooks)
Jaar2016
Prijs (EUR)24.95
BesprekingDe heilige Franciscus blijft tot de meest fascinerende en uitdagende figuren van het christendom behoren. Museum Catharijneconvent besloot om er een tentoonstelling aan te wijden, opgebouwd met eigen stukken en stukken geselecteerd uit de bijzonder rijke collectie van de franciscanen zelf. De tentoonstellingscatalogus is een ronduit schitterend boek dat het momentane van een expositie ruimschoots overstijgt. Dit boek is een echte blijver door de bijdragen van talrijke experten die Franciscus onder allerlei aspecten bestuderen: zijn diverse interpretaties doorheen de geschiedenis (wonderdoener, alter Christus, natuurliefhebber,dierenvriend etc.), Franciscus in de Italiaanse kunstproductie, de geschiedenis van de mindere broeders in de Lage Landen, de volksdevotie in de zeventiende eeuw, de jongleur. Het teksten zijn van opperbeste kwaliteit en de het boek is bijzonder rijk geïllustreerd. De bijdragen brengen mijns inziens niet veel nieuws over Franciscus (waarover jaarlijks een ton gepubliceerd wordt), maar ze geven wel een prachtige synthese van de stand van zaken in het onderzoek. (ES)

Het Louvre. Alle schilderijen.

AuteurGREBE E.A. A.
UitgeverijKampen (Kok)
Jaar2016
Prijs (EUR)95
BesprekingHet lijkt geheel onwaarschijnlijk, maar het is gelukt: alle schilderijen van het Louvre in 1 boek. Toegegeven, het is dan ook een dikke turf geworden en de meeste schilderijen krijgen slechts een kleine afbeelding. Het boek bevat 3022 afbeeldingen! Het zal niet verbazen dat het de grootste collectie ter wereld is, die ongelooflijk veel meesterwerken telt. Die laatste zijn overigens groter weergegeven. Het boek volgt een traditionele kunsthistorische opdeling: Italiaanse meesters, het Noorden, Frankrijk en Spanje. Vooral dat eerste hoofdstuk baart me veel zorgen: zowat alle Italiaanse werken krijgen een meester toegewezen, terwijl we daar niets (bijna helemaal niets) over weten. Van de 3022 werken, werden er een 400-tal wat uitgebreider besproken. Zij vormen het hart van de collectie van het Louvre. Degenen die de teksten voorzien zijn allen belangrijke medewerkers en beheerders van de schilderijencollectie in het Louvre. De diverse scholen en periodes worden degelijk ingeleid. Het is wonderlijk om te zien hoe elk schilderij voorzien is van de noodzakelijke legende, inclusief de plaats van het werk in het Louvre. Het is een uitzonderlijke catalogus geworden met op de cover de obligate Gioconda. (EVS)